Osmanlıca Ders Notları 9

  1.    DERS

KÂF-I FARİSÎ

Osmanlı alfabesinde kef ك harfi birden fazla ünsüzü göstermek üzere kullanılmıştır.

Bunlar, ince sıradan olmak üzere /k/, /g/, /ğ/ ve hem kalın ünlülü hem de ince ünlülü kelimelerde damaksı /n/ ünsüzleridir.

Başlangıçta /g/‘yi /k/‘den ayırmak için KÂF-I FARİSÎ denilen bir harf گ kullanılmıştır.

Sonraki dönemlerde bu işaret gitgide daha az kullanılmış, harfin /k/ veya /g/’den hangisini karşıladığının belirlenmesi cümlenin anlamına bağlı olarak okuyucuya bırakılmıştır.

Son zamanlarda sözlük ve alfabe gibi özel amaçlı kitaplarda گ harfinin kullanıldığı görülür. (1)

 

/N/ ÜNSÜZÜ

Türkçeye özgü bir ses olan genizsi damak ünsüzü /n/ başlangıçta kef harfinin üstüne (kimi zaman da altına) üç nokta konularak gösterilmiş, ancak zamanla bundan vazgeçilerek bu ses sadece kef ile gösterilmiştir.

Yine de özel durumlarda karışmayı önlemek için kef’in üzerine üç nokta konulabilmektedir.

Bugünkü yazı dilimizin esasını teşkil eden İstanbul ağzında damaksı /n/ sesi zamanla dişsi /n/ sesine veya başka bir sese dönüştüğü için Osmanlı Türkçesi metinlerinde bu harfin doğru okunması güçlük doğurabilmektedir. Bilimsel çalışmalar dışında bu harfi [n] olarak okuyup yazmak gerekir. (2)

Bugünkü alfabemizde ayrı işaretlerle gösterilmemekle birlikte /k/ sesi damağın iki ayrı yerinde oluşur: [ka] dediğimizde damağın arkasında, [ke) dediğimizde damağın ön tarafında. İşte Osmanlı alfabesinde bu iki ayrı ses için iki ayrı harf kullanılır:

Kaf ق harfi kalın ünlülü kelimelerde, kef ك harfi ise ince ünlülü kelimelerde.

Ancak kef ile elif yan yana yazıldığında كا bunu [ka] diye okumamak gerekir. Bu gibi hecelerde de ince, yani ön damakta oluşturulan bir /k/ sesi vardır. Bugünkü alfabemizde bu heceyi “kâ” şeklinde yazmaktayız.

Bu farklılığın en açık örneği kar قار “yağış türü” ve kâr كار “kazanç” kelimeleridir. Kâf-ı Farisî گ ile elif yan yana geldiğinde de durum böyledir: » گا [gâ].

Kâf-ı Farisînin de çoğu zaman kef şeklinde yazıldığı unutulmamalıdır. (3)

99
1-2-3

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

991

992